“Vetëm ai që është i aftë për një takim të vërtetë me tjetrin, është i aftë për …”/ Thëniet më të Bukura nga Hadot

©Wikimedia Commons

Pierre Hadot ishte një filozof dhe historian francez i filozofisë i specializuar në filozofinë antike, veçanërisht neoplatonizmin.

Për kënaqësinë e lexuesve tanë kemi sjellë një përmbledhje të thënieve më të bukura të tij.

Në përfundim të leximit, si gjithnjë, ne presim të na thuash cilën prej thënieve mëposhtë pëlqeve apo vlerësove më së shumti.

Vetëm ai që është i aftë për një takim të vërtetë me tjetrin, është i aftë për një takim autentik me veten.

Gjuha e drejtpërdrejtë nuk është e përshtatshme për të komunikuar përvojën e ekzistencës, vetëdijen autentike të qenies, seriozitetin e jetës siç e jetojmë, apo vetminë e vendimmarrjes.

Çdo person – që është në stërvitje për mençuri, duke bërë një jetë të paqortueshme,nuk zgjedh të kryejë padrejtësi dhe as t’ua shkaktojë atë të tjerëve, por të shmangë shoqërimin me njerëzit e rëndomtë dhe të përçmojë vendet ku ata kalojnë kohën e tyre – gjykatat, këshillat, tregjet, kuvendet – me pak fjalë, çdo lloj takimi apo ribashkimi i njerëzve të pamend. Njerëzit që ia arrijnë kësaj, të cilët e gjejnë gëzimin e tyre në virtyt, festojnë një festë gjatë gjithë jetës së tyre.

Ai që studion një tekst, mikrobe apo yje nuk duhet të ketë asnjë lidhje me subjektivitetin e tij. Ky është një ideal që njeriu duhet të përpiqet ta gjejë me një praktikë të caktuar. Le të themi se objektiviteti është një virtyt dhe shumë i vështirë për t’u praktikuar.

Është keqinterpretimi dhe moskuptimi që, shumë shpesh, provokoi një evolucion të rëndësishëm në historinë e filozofisë dhe që, veçanërisht, çoi në shfaqjen e nocioneve të reja.

Pikërisht sepse epikuriani e konsideronte ekzistencën si rezultat të rastësisë së pastër, ai e përshëndeti çdo moment me mirënjohje të pamasë, si një lloj mrekullie hyjnore.

Dikush mund të thotë se ajo që e dallon filozofinë e lashtë nga ajo moderne është fakti se, në filozofinë antike, nuk ishin vetëm Krisipi apo Epikuri ata që, vetëm për shkak se kishin zhvilluar një ligjërim filozofik, konsideroheshin filozofë. Përkundrazi, çdo person që jetonte sipas parimeve të Krisipit ose Epikurit ishte po aq filozof sa ata.

Njeriu nuk duhet të ketë asnjë lidhje me anshmërinë e vetes individuale, pasionante, në mënyrë që të ngrihet në universalitetin e unit racional.

Një nga karakteristikat e universitetit është se ai përbëhet nga profesorë që trajnojnë profesorë, ose profesionistë që trajnojnë profesionistë. Edukimi nuk u drejtohej më njerëzve që duhej të arsimoheshin me synimin për t’u bërë qenie njerëzore plotësisht të zhvilluara, por specialistëve, në të tjera që ata të mësonin se si të trajnonin specialistë të tjerë. Ky është rreziku i “skolasticizmit”, ajo prirje filozofike që filloi të skicohej në fund të antikitetit, e zhvilluar në mesjetë dhe prania e së cilës njihet edhe sot në filozofi.

Filozofia – e reduktuar, siç e pamë, në ligjërim filozofik – zhvillohet nga kjo pikë e tutje në një atmosferë dhe mjedis të ndryshëm nga ai i filozofisë antike. Në filozofinë moderne universitare, filozofia padyshim nuk është më një mënyrë jetese, apo një formë jetese – përveç nëse është forma e jetës së një profesori të filozofisë.

Përparimi shkencor ka bërë që filozofët të kthejnë vëmendjen nga shpjegimi i fenomeneve fizike, të braktisura në shkencë, për ta drejtuar atë drejt problemit të vetë qenies.

Kishte një stil jetese sokratike (të cilin cinikët duhej ta imitonin), dhe dialogu sokratik ishte një ushtrim që e bëri bashkëbiseduesin e Sokratit të vinte veten në pikëpyetje, të kujdesej për veten dhe ta bënte shpirtin e tij po aq të bukur dhe të mençur sa të ish e mundur.

Të njohësh veten do të thotë, ndër të tjera, të njohësh veten përpjekje: domethënë, jo si i ditur, por si një filosofos, dikush në rrugën drejt urtësisë.

Për sytë e mi, vetëm askeza e ashpërsisë shkencore, kjo shkëputje nga vetja që kërkon një gjykim objektiv dhe të paanshëm, mund të na japë të drejtën të implikojmë veten në histori, t’i japim asaj një kuptim ekzistencial.

Filozofia e lashtë i propozoi njerëzimit një art të jetesës. Në të kundërt, filozofia moderne shfaqet mbi të gjitha si ndërtimi i një zhargoni teknik të rezervuar për specialistët.

Sokrati nuk kishte asnjë sistem për të mësuar. Gjatë gjithë kohës, filozofia e tij ishte një ushtrim shpirtëror, një ftesë për një mënyrë të re jetese, reflektim aktiv dhe vetëdije të gjallë.

Frymoje intelektin që përqafon të gjitha gjërat sikur të ishte ajri përreth.

Për ne, arritja përfundimtare e natyrës është soditja, ndërgjegjësimi dhe mënyra e të jetuarit në harmoni me natyrën.

Në radhë të parë, ndjesia (aisteza) është një proces trupor që e kemi të përbashkët me kafshët dhe në të cilin përshtypja e një objekti të jashtëm transmetohet në shpirt. Me anë të këtij procesi, një imazh (fantazi) i objektit prodhohet në shpirt, ose më saktë në pjesën drejtuese (hegjemonikon) të shpirtit.

Nuk na shqetësojnë gjërat, siç tha Epikteti, por gjykimi ynë për gjërat.

Synimet e mia ishin të mira dhe kjo është ajo që ka rëndësi.

E vetmja gjë që secili prej nesh jeton dhe humbet është e tashmja.